Psychologowie wyróżniają kilka postaw, jakie ojcowie niejednokrotnie przyjmują wobec swoich córek, a które mają istotny wpływ nie tylko na rozwój i wychowanie małych dziewczynek, ale także na ich funkcjonowanie i postrzeganie samych siebie już w życiu dorosłym. O tym dlaczego relacje na linii córka – ojciec tak silnie wpływają na psychikę dziewczynek oraz dlaczego tak ważna jest obecność ojca w życiu dziecka. Sabina Maćkowicz [ październik 2013].

Czym jest rodzina i jaki ma wpływ na rozwój dziecka?

Pojęcie “rodzina” definiowane jest na wiele sposobów. W znaczeniu potocznym oznacza parę małżeńską posiadającą dzieci, z kolei w ujęciu naukowym spotkać można wiele prób określenia owego terminu.

Według psychologa społecznego Scherif`a rodzina to grupa, która jest formacją społeczną i która składa się z pewnej liczby jednostek pozostających w określonych pozycjach i rolach w stosunku do siebie oraz która posiada własny system wartości i norm regulujących zachowanie jednostek w sprawach ważnych dla grupy.

Inną definicję stworzył H. Cudak uznając rodzinę, jako podstawowe i pierwotne środowisko opiekuńczo – wychowawcze i socjalizacyjne dziecka, począwszy od jego urodzenia oraz uczestniczące w większym bądź mniejszym stopniu w jego poszczególnych fazach rozwojowych.

Z kolei Karta Praw Rodziny rodziną nazywa związek naturalny, który posiada swoje własne prawa, jednakże podkreślając przy tym, że rodzina jest czymś znacznie więcej niż tylko jednostką prawną, ekonomiczną i społeczną. Rodzina stanowi bowiem wspólnotę miłości i solidarności, która jest jedyna pod względem nauczania i przekazywania wartości kulturalnych, etycznych, społecznych, duchowych oraz religijnych.

Powyższe definicje są jedynie kroplą w morzu tych istniejących, jednakże pozwalają na stworzenie pewnego zarysu tego, czym jest rodzina ukazując przy tym wieloaspektowość owego terminu. Postanowiłam we wstępie swojego artykułu punktem wyjścia swoich rozważań uczynić pojęcie rodziny, gdyż to właśnie rodzina, w której panują dobre i co najważniejsze, zdrowe relacje, daje dziecku odpowiednie podstawy do prawidłowego rozwoju.

Rola ojca w wychowaniu dziecka

Jak już wspomniałam posługując się wybranymi definicjami, na rodzinę składają się małżonkowie oraz ich dzieci. Od dawna wiadomo też, że więź emocjonalna między matką a dzieckiem powstaje już w okresie prenatalnym. Kiedy zatem przychodzi czas na rozwój interakcji między ojcem a dzieckiem?

Jarosława Lach i Bernadeta Szczupał w swoim artykule, pt: “Rola ojca w rodzinie” podkreślają, iż świeżo upieczony tata powinien dbać o nawiązanie kontaktu ze swoim dzieckiem już od pierwszych chwil jego życia. Autorki przekonują bowiem, że funkcja ojca powinna być rozwijana od razu po narodzinach dziecka. Chodzi zarówno o pomoc przy czynnościach pielęgnacyjnych, jak również o wsparcie psychiczne dla żony w okresie okołoporodowym. Co więcej, ojciec który uczestniczy w życiu swojego dziecka i bierze czynny udział w opiece nad nim, rozwija i umacnia powstającą między nim a dzieckiem więź emocjonalną. To właśnie w okresie niemowlęctwa rozwija się proces uczuciowego wiązania się dziecka z rodzicami, dlatego też obecność obojga rodziców jest niezbędna.

Fizyczna obecność troskliwego taty jest dla dziecka bardzo ważna, gdyż z jednej strony zapewnia on swojemu dziecku i żonie poczucie bezpieczeństwa, jak też rozładowuje przeciążenie emocjonalne matki i wzmacnia więź z dzieckiem. Jednakże warto dodać, że obecność ojca odgrywa kluczowe znaczenie nie tylko w kwestii zapewnienia należytego bezpieczeństwa, ale również jest ona ważnym elementem w rozwoju myślenia symbolicznego u dziecka.

Niezmiernie ważny jest również fakt, że dobry kontakt ojca z dzieckiem sprawia, iż staje się ono pewne siebie oraz czuje się silne i bezpieczne. Stąd też, jeżeli dziecko nie posiada dobrej więzi uczuciowej ze swoim tatą nie czuje się przez niego chronione i nie czuje, że ma w nim oparcie, w trudnych dla siebie momentach. Wówczas też w sytuacji, kiedy dziecko doświadcza przykładowo niesprawiedliwego traktowania ze strony innych, czuje się bezbronne i bezradne. Z tej też przyczyny tak ważne jest to, aby ojciec dbał o pogłębianie więzi emocjonalnej z dzieckiem oraz aby swoją obecnością i wsparciem pomagał dziecku stawać się bardziej samodzielnym i niezależnym człowiekiem.

Warto pamiętać, że macierzyństwo i ojcostwo stanowią pewnego rodzaju wartość. Role te z pewnością się od siebie różnią, aczkolwiek obie są niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka. Jak podkreśla Zofia Dąbrowska w swoim artykule, macierzyństwo i ojcostwo nie mogą bez siebie istnieć, gdyż są komplementarne i wspólnie tworzą jeden niepowtarzalny akt, jakim jest rodzicielstwo.

Córeczka tatusia – o różnych postawach ojców wobec córek i ich wpływie na rozwój dziewczynki i dorosłe życie kobiety

Amerykańska psycholog Rose Perkins wymienia kilka postaw, jakie ojcowie przyjmują wobec swoich córek. Należą do nich typ: rozpieszczający, wspierający, zdystansowany, dominujący, nieobecny oraz uwodzący.

Pierwszy typ – tata rozpieszczający stara się tworzyć bliską relację ze swoją córką, zaspokajając jej potrzeby społeczne i finansowe, często jednak robiąc to w sposób niedostosowany do wieku dziecka. Wskutek tego dziewczynka pozbawiona zostaje motywacji i okazji do dorośnięcia. Drugi typ, czyli tato wspierający, to ojciec który towarzyszy swojej córce w trudnych chwilach, stymulując przy tym jej rozwój. Dzięki temu też stwarza jej podstawy do rozwoju samodzielności oraz do ukształtowania się poczucia tożsamości. Z kolei ojciec zdystansowany najbardziej ceni sobie spokój, przez co często odsuwa od siebie córkę, a w trudnych chwilach odsuwa się, zarówno od dziecka, jak i od żony, pozostawiając na jej barkach rozwiązanie problemu. Ojciec dominujący stawia swojej córce wygórowane żądania, za którymi nie podążają żadne formy wsparcia dziecka i pomocy mu w osiągnięciu tych wymogów. Taki ojciec często dopuszcza się terroru wobec dziecka, jak i innych członków rodziny, a w kontakcie z nim dziecko zachowuje racjonalność, jednak swoje emocje skrywa wewnątrz siebie, tłumiąc je. Jeżeli chodzi o córki ojców nieobecnych i uwodzących należy podkreślić, iż ich córki bardzo często mają poczucie niezrozumienia oraz czują się porzucone.

Badania psychologiczne dowodzą, iż ojcowie w sposób znaczący wpływają na to, jak ich córki będą postrzegać własną osobę w przyszłości oraz jak będą traktować same siebie, jako już dorosłe kobiety. Bliskość i więź emocjonalna z ojcem wpływa bowiem u dziewczynek na własną samoocenę, jak i na rozwój ról płciowych. Często zdarza się, że ojcowie zaczynają się odsuwać od swoich córek, kiedy te wkraczają w okres dojrzewania. Taka postawa wynika zwykle z lęku ojców przed rodzącą się seksualnością ich córek oraz przed własnymi reakcjami na owe zmiany. Skutek jest taki, że ojcowie odsuwają się od córek, a dorastające dziewczynki wzrastają pozbawione poczucia wsparcia i bezpieczeństwa. Często w takich dziewczynkach rodzi się też lęk przed kontaktami z płcią przeciwną oraz trudności w nawiązywaniu relacji z innymi mężczyznami. Przeciwieństwem są sytuacje, kiedy kobiety, jako małe dziewczynki były podziwiane i w pełni akceptowane przez swoich ojców. Taka sytuacja owocuje większym poczuciem własnej wartości, posiadaniem wysokiej samooceny i braku lęku przed kontaktami z mężczyznami.

Rola ojca jest bardzo ważna w życiu każdego dziecka, jednakże więź emocjonalna i kontakt z ojcem mają szczególny wpływ w przypadku dziewczynek, których poczucie własnej wartości, zadowolenie z własnej kobiecości i seksualności w dużej mierze zależy od relacji z ojcem oraz od tego, czy jako dziecko była w pełni akceptowana przez swojego tatę. Brak akceptacji bowiem może zaburzyć skomplikowany proces budowania się poczucia własnej tożsamości płciowej a kobiety pozbawione ojcowskiego uczucia nie będą czuły się w pełni kobietami.

Należy również podkreślić fakt, iż brak ojca bądź też nieodpowiednie pełnienie przez niego swojej roli prowadzi do powstawania niewłaściwych zachowań społecznych u dzieci, a nieobecność ojca przyczynia się do powstania, tzw. zespołu braku ojca, który objawia się nadmierną agresywnością dziecka oraz słabym przystosowaniem do życia. Ważne jest zatem to, aby ojcowie byli w pełni świadomi tego, że rola bycia ojcem, jest najważniejszą rolą, jaką przyszło im pełnić w swoim życiu, gdyż od tego, jacy będą dla swoich dzieci, zależy przyszłość ich pociech.

Bibliografia:

1. Dąbrowska Z., Różne oblicza ojcostwa, Małżeństwo i Rodzina 2004, nr 1, s. 12-19.

2. Kostyła J., Tata na etacie: czym grozi brak ojca?, Wprost 1999, nr 26, s. 56-59.

3. Lach J., Rola ojca w rodzinie, Edukacja i Dialog 1998, nr 10, s. 50-54.

4. Wojciechowska J., Córki i ich ojcowie, Charaktery 2005, nr 7, s. 19-20.

5. Mikos A., Ślady ojca, Charaktery 2012, nr 12, s. 78-81.