W dzisiejszych czasach dużym problemem staje się picie alkoholu przez kobiety w ciąży. Naukowcy bowiem nie mają żadnych wątpliwości, co do negatywnego wpływu alkoholu na rozwijający się płód – gdyż wiele zaburzeń oraz uszkodzeń u noworodków jest konsekwencją picia alkoholu przez matki w czasie pierwszych trzech miesięcy ciąży. Sabina Maćkowicz, maj 2013. 

Jeszcze do niedawna panowało przekonanie, że szkodliwy wpływ alkoholu na płód występuje wówczas, gdy matka pozostaje w nałogu alkoholowym. Jednakże coraz większe zainteresowanie naukowców owym problemem, a co za tym idzie coraz więcej wyników badań, wskazuje na to, że nawet okazjonalny drink może mieć fatalny wpływ na rozwój dziecka.

Alkohol, jest bowiem najczęściej spotykanym czynnikiem teratogennym, na który narażone jest dziecko w okresie prenatalnym, a stopień uszkodzenia płodu jest proporcjonalny do ilości wypitego alkoholu przez matkę. Co ważne, nawet alkohol pity w umiarkowanych ilościach w czasie ciąży, może spowodować zaburzenia wzrastania i morfogenezy dziecka, a im większa ilość spożywanego alkoholu, tym cięższe są objawy.

Pomimo pełnej świadomości co do szkodliwości tej substancji, większość ludzi uważa, że niewielka ilość „procentowego płynu” jest wskazana. Należy jednak podkreślić, iż myślenie w takich kategoriach jest mylne, bowiem tak naprawdę nie znamy bezpiecznej dawki alkoholu, która nie wpłynie negatywnie na rozwijający się płód. Dlatego właśnie kobiety będące w ciąży powinny mieć świadomość, że nie istnieje żadna bezpieczna ilość alkoholu, jaką może wypić ciężarna, ponieważ nawet minimalne dawki mogą powodować niepożądane skutki, wpływając negatywnie na rozwój płodu.

Fetal Alcohol Syndrome

Jak pisze D. Adamczyk „badania potwierdziły, że picie alkoholu przez kobietę między szóstym a dwunastym tygodniem ciąży powoduje uszkodzenie płodu”. Wszystko dlatego, że w czasie najważniejszej fazy wzrostu i rozwoju dziecka, spożycie alkoholu powoduje nieodwracalne zmiany w jego mózgu. Pomimo faktu, iż najbardziej szkodliwy wpływ alkoholu na płód notuje się w czasie pierwszego trymestru ciąży, należy pamiętać, że jego spożywanie może przynieść negatywne konsekwencje podczas całego trwania ciąży, a szczególnie narażony na uszkodzenia jest mózg nienarodzonego dziecka.

Fetal Alcohol Syndrome (FAS) to wprowadzony przez K.L. Jonesa i D.W. Smitha w 1973 r. termin, który oznacza wg wspomnianych badaczy zespół zaburzeń obserwowanych u tych dzieci, których matki spożywały alkohol.

Inne źródło określa FAS, jako „zespół uszkodzeń organizmu i związanych z tym zaburzeń rozwoju u dzieci matek pijących alkohol w czasie ciąży.” Płodowy Zespół Alkoholowy określany jako FAS bądź PZA zalicza się do grupy schorzeń wrodzonych pod względem fizycznym i umysłowym. Do podstawowych objawów zalicza się nie tylko wady rozwojowe serca i stawów, ale także uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, zaburzenia neurologiczne, opóźnienia rozwoju fizycznego oraz psychicznego, zaburzenia zachowania, niedorozwój umysłowy oraz nadpobudliwość psychoruchową.

Dziecko w łonie matki dzięki tzw. barierze łożyskowej, chronione jest przed wpływem szkodliwych, toksycznych czynników oraz zarazków. Mimo to, alkohol bez przeszkód przenika przez łożysko i dostaje się do organizmu dziecka. Co ważne, nie ulega on metabolizmowi, gdyż płód nie posiada jeszcze odpowiednio wykształconych enzymów, które są odpowiedzialne za trawienie alkoholu. D. Adamczyk podkreśla, że biologiczna bariera między krwią a tkanką mózgu jest jeszcze niedojrzała i dlatego, alkohol stanowi tak duże zagrożenie dla mózgu nienarodzonego dziecka, gdyż łatwo przenika do tkanki mózgowej dając jednocześnie możliwość przenikania do mózgu dziecka innym toksycznym produktom przemiany materii. Organizm płodu zawiera dużo wody, przez co alkohol dłużej w nim pozostaje, a jego koncentracja jest wówczas wyższa niż w organizmie matki, dłużej oddziałując na dziecko.

Pomimo wysokiej częstotliwości urodzeń na świecie dzieci cierpiących na FAS, bardzo trudno określić, dlaczego kobiety będące w ciąży piją alkohol. Niestety kobiety rzadko przyznają się do picia nawet małych ilości alkoholu podczas ciąży, gdyż boją się krytyki środowiska. Jednakże największe zagrożenie stanowi brak wiedzy bądź zbyt mała świadomość na temat szkodliwości alkoholu dla rozwijającego się płodu. Często zdarza się także, że położnicy oraz ginekolodzy nie informują swoich pacjentek, które spodziewają się dziecka o niebezpieczeństwie, jakie płynie ze spożywania alkoholu w ciąży. Bywa również i tak, że lekarze sami zachęcają swoje pacjentki do przysłowiowej lampki wina, która wg nich ma działać pozytywnie, redukować stres oraz napięcie.

Syndrom FAS problemem wszystkich grup społecznych?

Obecnie problem syndromu FAS dotyczy całego społeczeństwa – wszystkich grup społecznych oraz zawodowych, a nie tylko, jak myślano wcześniej, problemu matek alkoholiczek. Prócz kobiet, które są uzależnione od alkoholu a co za tym idzie nie przestrzegają abstynencji podczas ciąży, są także kobiety pijące z przyczyn nadmiernie rozrywkowych, które nie myślą o wpływie alkoholu na ich zdrowie i życie, a co dopiero na zdrowie i życie noszonego pod sercem dziecka. Do grupy kobiet, które sięgają po alkohol w czasie ciąży zalicza się także niedojrzałe kobiety, traktujące ciążę jako nieszczęście a alkohol jako środek wczesnoporonny. Problem dotyczy także kobiet dojrzałych i wykształconych, dobrze sytuowanych w społeczeństwie, które spożywają ów trunek w towarzystwie bądź traktują go, jako środek rozluźniający po ciężkim dniu pracy.

Zatrważający jest fakt, iż pomimo coraz większej wiedzy i świadomości ludzi na temat destruktywnego wpływu alkoholu na płód, wciąż namawia się kobiety w ciąży do spożywania owego trunku. Jakże często usłyszeć można, że „lampka czerwonego wina nie zaszkodzi, a może pomóc”. Niestety zmiany płodu wywołuje nawet niewielka ilość alkoholu, przez co coraz więcej dzieci rodzi się z Alkoholowym Zespołem Płodu FAS (Fetal Alkohol Syndrome).

Podsumowując pragnę podkreślić, iż wpływ alkoholu na rozwój płodu jest obecnie faktem niepodważalnym, dlatego też nie istnieje tzw. bezpieczna dawka alkoholu, której spożycie nie wywoła żadnych destruktywnych zmian w rozwoju dziecka. Z tego powodu kobiety będące w ciąży, niezależnie od czasu jej trwania dla dobra dziecka, nie powinny sięgać nawet po przysłowiową lampkę wina.

Sabina Maćkowicz

Bibliografia:

  1. Adamczyk D., Jak alkohol działa na organizm przyszłych matek, „Problemy Alkoholizmu” 2006, nr 2.
  2. Banach M., Specyfika picia alkoholu przez kobiety w Polsce, alkoholizmu /w:/ Alkoholowy zespół płodu. Teoria, diagnoza, praktyka. /red. M. Banach, Kraków 2011.
  3. Jones K.L., Smith D.W., Recognition of the fetal alcohol syndrome in early infancy, “Lancet” 1973
  4. Liszcz K., Jak wspierać dziecko z alkoholowym zespołem płodowym w rodzinie, Toruń 2007.
  5. Raczyński P., Materiały Informacyjne o Płodowym Zespole Alkoholowym FAS dla lekarzy, Warszawa 2007.
  6. VI Światowy FAS, „Remedium” 2006, nr 10.
  7. Walewski P., Picie brzemienne, „Polityka” 2006, nr 35.