Weltschmerz. Ból istnienia, który pozwolił nam poznać Jean Paul Sartre. U bohaterów romantycznych chodziło głównie o rozczarowanie, jakie przynosiła konfrontacja ideału miłości z jej rzeczywistym obrazem. Goethe pokazał nam pełnego cierpienia Wertera. Mickiewicz w usta Gustawa z IV części „Dziadów” włożył poetycko wyrażone pragnienie śmierci. Byron stworzył Giaura, żebyśmy mogli zobaczyć, w jaki sposób ból potrafi przejąć kontrolę nad naszymi działaniami. Czy te uczucia nie są prawdziwe? Czy we współczesnym świecie niemożliwym jest by czuć ból tak przejmujący i silny, że wrasta w nas i obezwładnia? Czym więc jest depresja, jeśli nie bólem istnienia?

Światowa Organizacja Zdrowia prognozuje, że w roku 2020 depresja może stać się drugim co do wielkości zagrożeniem zdrowotnym (pozwalając się wyprzedzić jedynie chorobom układu krążenia). Depresja jest najczęściej występującym zaburzeniem psychicznym u dzieci i młodzieży. Częściej występuje u młodych dziewcząt, niż u chłopców. Dlaczego? Bo nastolatki mają niższą samoocenę oraz bardziej negatywny obraz własnej osoby. Często naprawdę źle myślą o sobie, niepowodzenia i trudności, których doświadczają skłonne są przypisywać własnym stałym, negatywnym cechom, a nie czynnikom sytuacyjnym. Młode dziewczęta z reguły czują się nieatrakcyjne fizycznie, pełne są kompleksów. Negatywne przekonania dotyczące własnej sylwetki wiążą się z ogólnym poczuciem nieatrakcyjności rówieśniczej. Depresyjne nastroje nastolatków często są wynikiem nadmiaru wyzwań. Dodatkowo, okres dorastania związany z kształtowaniem się tożsamości i rozwojem seksualnym często warunkuje przeróżne obawy, lęki i niepokoje, które bez odpowiedniego wsparcia mogą się pogłębiać. Duża potrzeba licznych i pozytywnych kontaktów interpersonalnych a także odnajdywania bezpiecznych relacji stają się jednymi z podstawowych pragnień. Naszym obowiązkiem, jako osób dorosłych, zwłaszcza rodziców, nauczycieli i wychowawców jest nie tylko zapewnienie takiego bezpieczeństwa, ale także podjęcie próby zrozumienia objawów depresji młodzieńczej, czynników ryzyka oraz czynników chroniących.

Negatywne doświadczenia interpersonalne (poczucie samotności, odrzucenia, niezrozumienia itp.) zwiększają ryzyko wystąpienia objawów depresyjnych zwłaszcza u tych osób, które mają niski poziom autonomii (tzw. osoby socjotropiczne), tzn. posiadają dość dużą potrzebę bliskości i łączności z innymi ludźmi, poczucia więzi i wsparcia. Natomiast w przypadku osób autonomicznych ryzyko depresji niosą takie sytuacje, w których tracą one poczucie własnej niezależności, skuteczności, wolność w zakresie podejmowanych decyzji, czy samodzielność lub w momentach, kiedy ich możliwości spełnienia określonych oczekiwań oraz realizacji wyznaczonych zadań są zbyt małe.

Co się dzieje, kiedy nastolatek zaczyna cierpieć?

Zamiast istotnego obniżenia nastroju (jak w przypadku diagnozy osób dorosłych) może pojawić się widoczne rozdrażnienie, a zamiast spowolnienia – pobudzenie. Zamiast zmniejszenia apetytu, zwiększenia czy spadku masy ciała, możemy obserwować brak oczekiwanego przyrostu wagi (związany z wiekiem dojrzewania i rozwojem). Zaburzenie w zakresie koncentracji i uwagi mogą być przyczyną pogorszenia stopni szkolnych, więc zasadna wydaje się dodatkowa obserwacja tych uczniów, których oceny nagle ulegają widocznej zmianie. Objaw ten nie jest jednak regułą. Niekiedy zdarza się, że osoby doświadczające objawów depresji bardzo dobrze funkcjonują społecznie i towarzysko, a także w obszarze edukacji. Niektórzy badacze twierdzą, że taki sposób przeżywania może stanowić próbę autoterapii.

Czy dziecko w wieku szkolnym może doświadczać depresji?

Dziś wiemy, że jest to możliwe, ale obraz symptomów może nieco się różnić. Manifestacją depresji może być chociażby somatyzacja1, nieustanne uczucie zmęczenia, czy wzmożona agresja, a także zaburzenia snu i łaknienia w stosunku do wcześniejszego sposobu funkcjonowania dziecka. Bardzo ważnym elementem analizy są tu relacje rówieśnicze, zwłaszcza w sytuacji, kiedy dziecko w wieku szkolnym samo dostrzega, że nie jest lubiane i nie ma żadnego przyjaciela. U tych dzieci, które dopiero rozpoczynają naukę szkolną (w granicach 7r.ż.) może pojawiać się podwyższony poziom lęku, czy labilność, czyli zmienność nastroju, ale także brak przeżywania radości albo nadmierna płaczliwość. Myśli o śmierci u dzieci w wieku szkolnym pojawiają się rzadko, natomiast negatywny obraz własnej osoby czy nieuzasadnione poczucie winy należą do częstych objawów. Nieco starsi uczniowie (w wieku 9-12 lat) mają już na tyle rozwiniętą świadomość społeczną oraz myślenie przyczynowo-skutkowe, że brak oczekiwanych osiągnięć szkolnych, czy nieumiejętność sprostania oczekiwaniom nauczycieli i rodziców mogą wzmagać w nich lęk oraz depresyjne myśli, co w konsekwencji często doprowadza do kłamstw. Kłamstwa te są najczęściej wynikiem obawy przed rozczarowaniem ważnych dla dziecka osób. Niekiedy może się u tych dzieci pojawić silne przekonanie, że nie są kochane lub nie zasługują na miłość. Tacy uczniowie mogą jawić się jako nadwrażliwi na krytykę, czy małomówni, wycofani, albo wręcz opryskliwi wobec rodziców i nauczycieli.

W późniejszym okresie dorastania (tzw. adolescencja) możemy mieć do czynienia ze wzmożoną trudnością w akceptacji własnego ciała oraz szeroko pojętnej fizyczności i atrakcyjności. Dodatkowo, trudności te o mogą być przez nastolatków maskowane, czyli ukrywane. To maskowanie może objawiać się poprzez manifestację zmęczenia, znużenia, czy obojętności wobec tych aktywności i wartości, które dla większości rówieśników są atrakcyjne i ważne. W tym okresie mogą także pojawić się tendencje izolacyjne, czyli wycofanie z relacji, któremu często towarzyszy przekonanie o byciu niezrozumianym i innym. Przejawami depresji u młodzieży mogą być również reakcje impulsywne, agresja kradzieże i zachowania przestępcze, czy ryzykowne (m.in. częste, spontaniczne kontakty seksualne, niebezpieczna i popisowa jazda samochodem itp.) czy naużywanie substancji psychoaktywnych (w tym także leków).

Jak pomóc dzieciom i nastolatkom, którzy cierpią z powodu depresji?

Przede wszystkim pozostań szczery i autentyczny w swoich zapewnieniach i deklaracjach. Dzieci i młodzież to osoby niezwykle wrażliwe na kłamstwo. Potrafią z dużą skutecznością rozpoznawać nieszczere intencje, czy fałszywe obietnice, co powoduje spadek ich zaufania i wyzwala postawę obronną. Jeśli potrafisz- okaż akceptację. Nie obwiniaj, nie krytykuj i nie bagatelizuj. Nie mów, że obezwładniający smutek jest czymś naturalnym. Nie udzielaj rad. Zapewnij dziecku bezpieczną relację. Poszukaj specjalisty, wyposaż dziecko w niezbędne narzędzia- numery telefonu do zaufanych osób, organizacji i instytucji, które zajmują się profesjonalną pomocą. Bądź dostępny. Poświęć swój czas i energię na to, aby naprawdę zrozumieć osobę, która cierpi.

Przydatne informacje i linki:

  1. Fundacja Itaka prowadzi serwis internetowego programu „Depresja jest chorobą. Lecz depresję” (www.leczdepresje.pl)

  2. Antydepresyjny Telefon Zaufania prowadzi Fundacja ITAKA – Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych. Wystarczy w każdy poniedziałek od godziny 17 do 20 zadzwonić pod numer (22) 654 40 41, by porozmawiać z psychiatrą lub napisać do nich na adres: porady@stopdepresji.pl.

  3. Kampania „Forum Przeciw Depresji” (www.forumprzeciwdepresji.pl)

  4. W przypadku depresji należy szukać pomocy w następujących placówkach:

– Poradnie Zdrowia Psychicznego,

– Ośrodki Interwencji Kryzysowej,

– Poradnie Psychologiczno-Pedagogiczne (dla dzieci i młodzieży).

To są instytucje funkcjonujące w całej Polsce, udzielające bezpłatnych usług.

  1. Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 jest czynny codziennie od 12:00 do 22:00, a z jego konsultantami można się również skontaktować  wysyłając anonimową wiadomość online przez www.116111.pl/napisz. Więcej informacji: www.116111.pl

  2. Telefon dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci 800 100 100 to bezpłatna i anonimowa pomoc telefoniczna i online. Rodzice i nauczyciele mogą bezpłatnie korzystać z pomocy psychologów, pedagogów i prawnika FDN od poniedziałku do piątku w godzinach 12:00-18:00, dzwoniąc pod bezpłatny numer 800 100 100 lub kontaktując się online: pomoc@800100100.plwww.800100100.pl/napisz.

Więcej informacji: www.800100100.pl.

  1. 800121212 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka jest bezpłatny i czynny od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.15 do 20.00. Każdy, kto zadzwoni po godzinie 20.00 lub w dni wolne od pracy może przedstawić swój problem i zostawić numer kontaktowy. Pracownik telefonu zaufania na pewno oddzwoni.

  2. Warszawskie STOWARZYSZENIE AKTYWNIE PRZECIWKO DEPRESJI przez cały rok stowarzyszenie udziela też porad e-mailowych: info@depresja.org, a także prowadzi aktywny fanpage na Facebooku.

1 Dyskomfort psychiczny wyrażony przy użyciu objawów somatycznych

PODZIEL SIĘ
Poprzedni artykułZobacz jak młodzi psychologowie rozwijają skrzydła. Przyjdź na tegoroczne Psychodebiuty! NASZ PATRONAT
Absolwentka psychologii na Uniwersytecie Szczecińskim. Na co dzień pracuje z dziećmi i ich rodzicami. Współpracuje także z Fundacją W Związku z Rakiem, pełniąc dyżury psychologa w telefonie zaufania. Podczas dotychczasowych szkoleń i warsztatów zdobyła wiedzę z zakresu seksualności młodzieży w wieku szkolnym, doświadczania świata w autyzmie, bajkoterapii, pracy z ofiarą przemocy w rodzinie, przeciwdziałania przemocy wobec dzieci, wspomagania rozwoju dziecka z trudnościami w komunikowaniu się (jąkanie, afazja, mutyzm wybiórczy, chorobliwa nieśmiałość). Interesuje się psychologią bliskich związków, psychologią oraz psychopatologia dzieci i młodzieży a także psychoonkologią i rozwojem osobistym. Wierzy, że jeśli człowiek urodzi się bez skrzydeł, to musi zrobić wszystko by pozwolić im wyrosnąć.