Przemoc wobec dziecka kiedyś była tematem tabu, a raczej jej negatywne skutki, gdyż wielu rodziców wychowywało swoje pociechy w myśl zasady, jak nie zaboli, to nie zrozumie. Na szczęście w dzisiejszym świecie odchodzimy już od tego modelu wychowawczego, co nie oznacza oczywiście, że problemu nie ma – jest, jednakże skrzętnie ukrywany. Sabina Maćkowicz [Czerwiec 2013]

Czym jest przemoc?

Przemoc stosowana w rodzinie określana jest jako zamierzone i wykorzystujące przewagę sił działanie, które skierowane jest przeciwko członkowi rodziny, w tym przypadku przeciwko dziecku. Narusza ono jego prawa i dobra osobiste, powodując cierpienie i szkody. Do zachowań, które określa się mianem stosowania przemocy, zalicza się nie tylko bicie, popychanie i szarpanie, ale także wyśmiewanie, obrażanie oraz używanie w stosunku do dziecka wulgarnych słów. Prócz tego rodzic dopuszcza się także przemocy, wówczas gdy nie zapewnia dziecku podstawowych potrzeb życiowych, jak też gdy zamyka dziecko w pomieszczeniach wbrew jego woli. Dotykanie intymnych części ciała dziecka bądź zmuszanie go do dotykania intymnych miejsc osoby dorosłej określane jest mianem przemocy seksualnej.

Słowa bolą bardziej niż rany?

Szereg badań naukowych, kampanii społecznych oraz edukacyjnych doprowadziło do prawdziwego przełomu – wychowanie dziecka przestało być postrzegane w kategoriach stosowania kar cielesnych oraz poniżania słownego, mających na celu wychowanie dziecka na „porządnego” człowieka. Mimo że nasze społeczeństwo stało się wyczulone na stosowanie nadużyć wobec najmłodszych, nie możemy udawać, że dzieci przestały padać ofiarą przemocy, zarówno tej fizycznej, jak i psychicznej. Różnica jest taka, że ta pierwsza jest stosunkowo łatwa do zidentyfikowania, gdyż na ciele dziecka pozostają ślady w postaci siniaków i zadrapań. Z przemocą fizyczną łatwiej jest też walczyć, gdyż takie fizyczne znęcanie się nad dzieckiem traktowane jest jako przestępstwo, podlegające karze. Z kolei jeżeli chodzi o przemoc psychiczną, sytuacja nie jest już tak jasna. Dopuszczają się jej najczęściej osoby z najbliższego otoczenia dziecka, czyli rodzice, rodzeństwo i nauczyciele, a jej stosowanie na ogół jest ukrywane, bądź występuje pod “przykrywką”. Co to oznacza?

 Najbardziej powszechną formą przemocy psychicznej, która stosowana jest wobec dzieci, jest przemoc emocjonalna. Często stosują ją osoby dorosłe, niedojrzałe pod względem emocjonalnym, które w relacjach z dziećmi nie potrafią kierować się miłością, czułością, szacunkiem i troską. Naturalnym powinno być obdarzanie dziecka częścią osobistego nadmiaru miłości przez rodziców, jednakże nie każdy dorosły ma w sobie takie pokłady pozytywnych uczuć. Rodzice, którzy mają deficyty tego rodzaju uczuć, często wykorzystują dziecko, na skutek czego dochodzi do przedmiotowego traktowania małego człowieka. W niektórych przypadkach dziecko staje się wręcz “zabawką” w rękach rodziców, którzy pozbawiają je życiowej energii. Częste są też przypadki, kiedy rodzice zapewniają dziecku wszystko co najlepsze, szczególnie jeżeli chodzi o aspekty materialne, takie jak: ubrania, zabawki, wspólne wakacje, a w zamian oczekują posłuszeństwa i spokoju.

 “Może jutro ze mną porozmawia, zamiast kupować kolejną nową zabawkę…”

 Wyróżnić można kilka rodzajów przemocy emocjonalnej. Jako pierwszy można przedstawić typ emocjonalnego uwikłania, który polega na tym, że rodzice wydają dziecku wewnętrznie sprzeczne komunikaty, pozwalając i jednocześnie zabraniając różnych zachowań. Manipulują oni uczuciami dziecka, oczekując od niego większej samodzielności, a jednocześnie tę samodzielność i niezależność ograniczając.

 Kolejnym przykładem przemocy nad dzieckiem jest zaniedbanie. Dziecko pochodzące z dobrze usytuowanej rodziny na pierwszy rzut oka ma zapewnione potrzeby stricte materialne, o czym już wcześniej wspominałam, jednakże brakuje mu uwagi oraz zaangażowania rodziców w jego rozwój i wychowanie. Dziecko bardziej niż drogich zabawek i ubrań potrzebuje bowiem uwagi i świadomej obecności swoich rodziców. To model, który pojawia się w wielu domach, w których rodzice są obecni jedynie fizycznie, ale tak naprawdę nie potrafią nawiązać z dzieckiem bliskiej i ciepłej relacji. Swój wolny czas spędzają bowiem przed ekranem telewizora, monitorem komputera bądź zasłaniają się pracą. Do takich sytuacji dochodzi nie tylko w rodzinach, gdzie istnieje problem uzależnienia alkoholowego, ale także uzależnienia od pracy, kiedy to rodzice są skupieni na własnych karierach zawodowych, tłumacząc sobie, że ich zapracowanie wynika z chęci zapewnienia dziecku, jak najbardziej należytych warunków do rozwoju. Niestety nie zauważają tego, jak wielką krzywdę wyrządzają swojemu dziecku, które po stokroć bardziej wolałoby zostać zauważone i docenione przez swoich rodziców, niż zostać nabywcą kolejnej super zabawki. Każde dziecko pragnie w pierwszej kolejności czułości i bliskości ze swoimi rodzicami i żadne rzeczy materialne nie wynagrodzą mu tej straty, która na zawsze zostanie wpisana w psychikę małego człowieka.

 Częstym zjawiskiem jest też używanie przemocy słownej wobec dziecka. Rodzice poprzez stosowanie wyzwisk nie tyko ranią słownie swoje dzieci, ale przede wszystkich odbierają im godność. Ubliżanie słowne, podczas którego osoby dorosłe kierują w stronę dziecka słowa wulgarne oraz wyzwiska są dla dziecka niezmiernie bolesne i odbijają ślad w jego psychice na całe życie. Z takich przeżyć się nie wyrasta, one zostają już na zawsze, powodując że dziecko nie tylko traci godność, ale także nabiera negatywnych przekonań na swój temat. Dziecko przestaje wierzyć w siebie, we własne możliwości, traci także poczucie bezpieczeństwa a jego poczucie wartości zostaje zaburzone. W następstwie tak negatywnych przeżyć, dziecko nabywa trwałej skłonności do odrzucania samego siebie, godząc się ze zdaniem rodziców na swój temat i spełniając ich negatywne oczekiwania. Kiedy rodzic wmawia dziecku, że jest głupie i niczego w życiu nie osiągnie, dziecko w końcu w to uwierzy i przyjmie taką samą postawę, jaką mu wmawiano, będzie się czuło życiowym nieudacznikiem nawet w życiu dorosłym i nie zmienią tego wykształcenie oraz sukcesy zawodowe, gdyż negatywny obraz samego siebie będzie w nim zbyt silnie zakorzeniony, a ból z tym związany na zawsze uwięziony w jego sercu i psychice.

 Na przełomie ostatnich lat przeprowadzono wiele badań nad maltretowaniem dzieci, wyodrębniając tym samym trzy rodzaje przemocy: fizyczną, nbso online casino reviews emocjonalną oraz seksualną. Co więcej, przemoc zdarza się we wszystkich klasach społecznych. Każdy rodzic przeżywa trudne chwile i czasami zdarzają się sytuacje, kiedy popadamy we wściekłość z poczucia bezradności i braku sił, kiedy to przykładowo dziecko nie śpi od tygodni nocami, a jego rodzice z każdą kolejną nieprzespaną nocą stają się coraz bardziej wyczerpani fizycznie i psychicznie. Jednakże co najistotniejsze, nawet w takich skrajnych sytuacjach, dorosły unosi się gniewem, jednakże nie traci kontroli i nie wyładowuje swojej frustracji na dziecku. Pomimo tego, stan wewnętrzny w jakim rodzic się znalazł wyzwala w nim szereg negatywnych emocji w stosunku do samego siebie, począwszy od poczucia wstydu, zakłopotania, skończywszy na wyrzutach sumienia i poczuciu niespełnienia w roli rodzica. Przypadki w których rodzic dopuszcza się wyrządzenia dziecku krzywdy są zazwyczaj oznaką chwilowej utraty kontroli nad swoimi emocjami i zachowaniem. Z kolei dorosły, który dopuszcza się takich sytuacji częściej, zwykle sam jako dziecko padał ofiarą zaniedbania oraz maltretowania. To bardzo często powtarzany model, kiedy dorosły już człowiek powiela krzywdzące zachowania, których doświadczył w dzieciństwie a brak wsparcia emocjonalnego od swoich rodziców oraz najbliższych powoduje, że ma nieracjonalnie wysokie oczekiwania w stosunku do swojego dziecka. W takich przypadkach konieczna jest terapia, która zwykle polega na dołączeniu do grupy rodziców z podobnymi problemami.

 Dlaczego rodzice stosują przemoc emocjonalną wobec dzieci?

 Analiza zachowań i postaw rodzicielskich wykazała, że problemem rodziców stosujących przemoc emocjonalną wobec swoich dzieci jest niezdolność do tego, aby zaakceptować frustrację, która towarzyszy im, kiedy słyszą odmowę ze strony dziecka. Słowo sprzeciwu bowiem, jest dla nich sygnałem, że dziecko dąży do samodzielności, co budzi w nich tak intensywne i negatywne emocje. Sytuacja, którą odbierają jako zagrożenie dla własnego poczucia bezpieczeństwa sprawia, że reagują natychmiast, starając się za wszelką cenę zaprowadzić porządek poprzez zastosowanie kar. Kary z kolei są dla nich oznaką siły, powodując wyciszenie wszelkich obaw związanych z utratą kontroli nad dzieckiem.

 Nadzieja na lepsze jutro

 Przemoc w rodzinie to bardzo szeroki problem, który niestety, ale wciąż jest obecny w naszym społeczeństwie. Pomimo dużego kroku naprzód, nie jesteśmy w stanie całkowicie wyeliminować przemocy z naszego życia i środowiska, a co najgorsze ochronić przed nią najmłodszych. Niestety dzieci często padają ofiarą różnego rodzaju przemocy, a z badań wynika że najczęściej maltretowane są niemowlęta, które przecież wymagają największej troski i opieki. Pomimo wielu działań, mających na celu edukację społeczeństwa, każdego dnia słyszymy o kolejnych przypadkach znęcania się nad dziećmi. Z pewnością przemoc jest wpisana w nasze życie, jednakże jak z nią walczyć? Z jednej strony czujemy ogromne wzburzenie, kiedy słyszymy o tym, że kolejne dziecko padło ofiarą przemocy ze strony rodzica, a z drugiej bezradnie rozkładamy ręce. Co zatem robić? Jak walczyć ze zjawiskiem przemocy? Jak chronić dzieci, które same nie potrafią się obronić? Sądzę, że odpowiedź jest jedna: REAGOWAĆ! Nie bądźmy bierni i obojętni, kiedy jesteśmy świadkami przemocy, nauczmy się reagować i pomagać, a zjednoczeni w tej sile sprawimy, że dla niejednego dziecka jutro znowu wzejdzie słońce.

 Bibliografia:

  1. Karpowicz P., Poranione słowami, Charaktery 2009, nr 9.
  2. Spock B., Dziecko, pielęgnacja i wychowanie, Poznań 2011.
  3. Tryburcy M., Rodzice sprawcy przemocy emocjonalnej, “Dziecko krzywdzone” 2003, nr 4.
  4. Wójcik M., W kręgu przemocy, “Remedium” 2003, nr 2.