CZŁOWIEK DOJRZAŁY

O dojrzałości dużo się mówi. Podziwia się ją i szanuje. Oczekuje się od człowieka dojrzałych decyzji i zachowań. Dojrzałych uczuć i słów, za które weźmie pełną odpowiedzialność. Ale czym tak naprawdę jest dojrzałość? W jaki sposób się przejawia? Na czym polega? Czy istnieje ideał dojrzałości? Anna Jędrych [Październik, 2014]

dłonieeeOsobowość dojrzała – termin ten wprowadził do słownika Gordon Allport, nazywając w ten sposób etap ukształtowania osobowości człowieka, a więc pewnego zespołu cech psychicznych, które świadczą o jego indywidualności. Dojrzała osobowość oznacza zatem zgodność psychiczną człowieka z otoczeniem oraz z samym sobą.

Prawem wszystkiego, co żyje, jest tendencja do wzbogacania się i rozwoju. Już u małych dzieci można dostrzec pierwsze przejawy potrzeby rozwoju, nieśmiałego jeszcze, ale upartego dążenia do zdobywania nowych umiejętności, doświadczania nowych rzeczy. Maluchy ćwiczą swoją mowę i ruchy, ochoczo stawiają kolejne kroki na drodze do dorosłości. Stopniowo dojrzewają – cieleśnie, psychicznie, społecznie i duchowo.

Czy można być idealnie dojrzałym?

Dojrzałość ludzka daleka jest od jakiejkolwiek doskonałości, nieskazitelności i ideału. Jest poplamiona. Należałoby traktować ją raczej jako pewien punkt odniesienia, wzorzec, do którego warto dążyć. Człowiek idealnie dojrzały po prostu nie istnieje. Nawet ten, który sprawia takie wrażenie, czasem zachowuje się mniej dojrzale, a niekiedy wręcz niedojrzale. Kształtowanie się dorosłej, poważnej osobowości trwa całe życie. My – ludzie, świadomie możemy dążyć do tego, by stawać się coraz bardziej dojrzałymi istotami. Jednocześnie każdy z nas robi to w jedyny i niepowtarzalny sposób.

Portret dojrzałości

Oto „zdjęcie”, które w sposób schematyczny uwiecznia oblicze dojrzałości:

  • Dojrzałość funkcjonuje ‘tu i teraz’ – nie żyje wspomnieniami, nie traci czasu na rozmyślanie o tym, co było, ani o tym, co będzie.
  • Dojrzałość hołduje konkretnym wartościom i zasadom. Wiernie i pewnie stoi na ich straży, gotowa ich bronić. Jednocześnie nie staje się ich więźniem i kiedy uzna to za potrzebne, potrafi swój system wartości oraz przekonań odpowiednio zmieniać, nadawać mu nowe kształty.
  • Dojrzałość jest świadoma własnych wad i daje sobie prawo do popełniania błędów. Równocześnie zdaje sobie sprawę ze swoich mocnych stron i zalet, ma pewność, że potrafi rozwiązywać problemy w oparciu o własne możliwości oraz pomoc innych ludzi.
  • Dojrzałość ma poczucie własnej wartości, wie, że zasługuje na uwagę i zainteresowanie innych ludzi.
  • Dojrzałość nie czuje się gorsza ani lepsza od innych. Wie, że ludzie różnią się między sobą. Nie porównuje się z nikim, nie stara się nikomu dorównać. Podąża własną drogą, poświęcając się sprawom i rzeczom, na których zna się najlepiej, realizując własne pasje, szukając nowych zainteresowań.
  • Dojrzałość z szacunkiem podchodzi do wszelkich norm społecznych. Adaptuje się do różnych warunków. Jest zdolna do pełnienia wielu, często odmiennych, ról i zadań, ale potrafi także oddać się zabawie i rozrywce.
  • Dojrzałość jest empatyczna, wrażliwa na drugiego człowieka. Nie pozwala sobą manipulować ani siebie wykorzystywać, jednocześnie potrafi współpracować z innymi ludźmi, jest gotowa nieść im pomoc i wsparcie. Nie odczuwa potrzeby wykorzystywania drugiego człowieka, traktowania go jako narzędzia do osiągania osobistych celów. Zawsze stara się zrozumieć jego perspektywę. Jest tolerancyjna, unika niepotrzebnych konfliktów.
  • Dojrzałość jest świadoma zarówno pozytywnych, jak i negatywnych uczuć i emocji, które w sobie nosi. Potrafi również o nich rozmawiać z bliską, zaufaną osobą.

Portret niedojrzałości

Oto „zdjęcie”, które w sposób schematyczny uwiecznia oblicze niedojrzałości:

  • Niedojrzałość przepełniona jest ciągłym poczuciem winy i niezadowolenia z siebie. Nigdy sobie nie przebacza. Bez ustanku ocenia zarówno siebie, jak i innych. Przybiera postać ostrego i toksycznego krytyka. Jednocześnie przewrażliwiona jest na punkcie krytyki z zewnątrz, każdy sprzeciw odbiera jako atak na własną osobę. Bardzo łatwo ją zranić.
  • Niedojrzałość przejawia bardzo silną potrzebę akceptacji i uznania ze strony otoczenia. Często stara się przypodobać innym, zakłada różne maski – zależnie od sytuacji i towarzystwa. Nie potrafi mówić ‘nie’, boi się odrzucenia i krytyki.
  • Niedojrzałość to perfekcjonistka. Pragnie być idealna, bezbłędna, nieskazitelna. Tego samego wymaga od innych ludzi.
  • Niedojrzałość rzadko kiedy jest zdecydowana. Wciąż obawia się, że popełni błąd. Nawet nie stara się nauczyć podejmowania dobrych decyzji.
  • Niedojrzałość często styka się z depresją. Wszystko jawi się jej w barwach szarości. Negatywnie ocenia siebie i swoje życie. Czuje się niedoceniana. Tonie w smutku.
  • Niedojrzałości brakuje równowagi emocjonalnej, stabilizacji, spokoju. Często ulega zmiennym nastrojom, przeżywa liczne burze, wciąż szarpie się z własnymi emocjami, rzadko cieszy się życiem. Wszystko to negatywnie wpływa na jej samopoczucie fizyczne i psychiczne, hamuje jej aktywność życiową.

Dojrzałość nie jedną ma twarz

Rzeczywiście, dojrzałość objawia się w wielu różnych sferach i dziedzinach naszego życia. Postaram się nieco przybliżyć obraz dojrzałości społecznej, intelektualnej, emocjonalnej oraz duchowej.

DOJRZAŁOŚĆ SPOŁECZNA

Objawia się głównie tym, że zdrowy, dorosły człowiek nie stanowi ciężaru dla społeczeństwa. Sam potrafi i stara się zapracować na swoje utrzymanie. Poza tym, że dba o własną osobę, dostrzega również innych ludzi, interesuje się nimi, bezinteresownie angażuje się w życie społeczne. Nie jest mu obce poczucie solidarności i współodpowiedzialności.

DOJRZAŁOŚĆ INTELEKTUALNA/UMYSŁOWA

Przejawia się ona przede wszystkim w ludzkiej skłonności do refleksji i analizowania spraw. Wiąże się z umiejętnością odkrycia życiowego powołania oraz wyboru życiowej drogi. Dojrzałość umysłowa to również funkcjonowanie w zgodzie z własnym systemem wartości, odpowiedzialność za siebie, samoakceptacja i akceptacja innych oraz twórczość – rozumiana jako umiejętność wychowania dzieci, stworzenia domowej atmosfery, wykonywania pracy, której poświęca się wiele serca i zaangażowania.

DOJRZAŁOŚĆ EMOCJONALNA/UCZUCIOWA

Dojrzałość obecna w sferze zmysłów i uczuć. Uczuciowość uporządkowana jest wielkim skarbem – zbliża do ludzi, do świata, nadaje siłę i charakter naszym działaniom. Człowiek dojrzały osiąga harmonię między uczuciami a rozumem. Potrafi przyjmować, akceptować i poddawać kontroli emocje, których doznaje. Panuje nad sobą, a potrzeby drugiego człowieka traktuje tak samo poważnie, jak swoje własne.

DOJRZAŁOŚĆ DUCHOWA

Ta z kolei polega na poszukiwaniu prawdy, na konsekwentnym dążeniu do niej. Dojrzałość duchowa to odnalezienie swojego Boga, doświadczenie wiary. To starania, aby żyć pełnią miłości i doceniać to życie. To nauka, aby być dobrym człowiekiem – dla siebie i dla innych. To potrzeba rozwoju – najlepszego i najpełniejszego.

Dojrzałość jest jak szlachetny kamyk, który trzeba oszlifować. Człowiek nadaje mu kształt przez całe swoje życie i całe życie uczy się dorosłości. Ważna jest ludzka świadomość, że dojrzałości nigdy nie osiągniemy w pełni. Ona jest potrzebna, byśmy na swojej drodze dostrzegali pewien punkt odniesienia, do którego warto dążyć. Dojrzałość, którą sobie wypracujemy, pomoże i bardzo wzbogaci nasze życie. Poprowadzi niczym latarnia morska, rozjaśniając wiele dróg – tych osobistych i tych, które dano nam, aby przejść je wspólnie z drugim człowiekiem. Sam zdecyduj, czy warto karmić kłopotliwą niedojrzałość, czy doskonalić swój drogocenny ‘kamień’.

Bibliografia:

  1. Kozielecki, J. Koncepcje psychologiczne człowieka. Wyd. Akademickie Żak, Warszawa 1998
  2. Szczukiewicz, P. Rozwój psychospołeczny a tożsamość. Wyd. UMCS, Lublin 1998
  3. Portal http://deon.pl
The following two tabs change content below.

Anna Jędrych

Ostatnie wpisy Anna Jędrych (zobacz wszystkie)